(1) मरीचि के पुत्र कश्यप प्रजापति थे। ब्रह्मदेव की दाहिनी हाथ की बोटे की नली से दक्ष नाम का पुरुष और बाएँ हाथ की बोटे की नली से धरनी नाम की स्त्री जन्मीं। उन दोनों से एक हज़ार-हज़ार महा ऋषि जन्मे। (2) ब्रह्मा के मानस पुत्रों में दूसरे स्थान पर रहने वाले अंगिरस्‍ु को उद्दध्य, बृहस्पति और संवर्त जैसे पुत्र हुए। बृहस्पति देवताओं के आचार्य बने। (3) मैत्रि (अत्रि) नामक मानस पुत्र से अनेक महा मुनि जन्मे। (4) पुलस्त्य नामक ब्रह्मा के मानस पुत्र से राक्षसों का जन्म हुआ। (5) पुलह नामक मानस पुत्र से किन्नर और किमपुरुष वर्ग उत्पन्न हुए। (6) क्रतू नामक मानस पुत्र से पक्षियों की जाति उत्पन्न हुई।

   
    

शान्तिपर्व (Mahabharat) - 12. शान्तिपर्व(महाभारत)


॥ श्रीः ॥
12.116. अध्यायः 116
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Topics
केनचिन्मुनिवरेण द्वीपिभये सति द्वीपित्वं प्रापितस्य स्वीयशुनःपुनर्व्याघ्नाङ्भये सति व्याघ्रीकरणम्॥ 1॥


Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Text

`युधिष्ठिर उवाच। 12-116-0x(5656)(69291)
न सन्ति कुलजा यत्र सहायाः पार्थिवस्य तु।
अकुलीनाश्च कर्तव्या न वा भरतसत्तम्॥' 12-116-1(69292)
भीष्म उवाच। 12-116-2x(5657)
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्।
निदर्शनं परं लोके सज्जनाचरितं सदा॥ 12-116-2(69293)
अस्यैवार्थस्य सदृशं यच्छ्रुतं मे तपोवने।
जामदग्न्यस्य रामस्य यदुक्तमृषिसत्तमैः॥ 12-116-3(69294)
वने महति कस्मिंश्चिदमनुष्यनिषेविते।
ऋषिर्मूलफलाहारो नियतो नियतेन्द्रियः॥ 12-116-4(69295)
दीक्षादमपरिश्रान्तः स्वाध्यायपरमः शुचिः।
उपवासविशुद्धात्मा सततं सत्पथे स्थितः॥ 12-116-5(69296)
तस्य संदृश्य सद्भावमुपविष्टस्य धीमतः।
सर्वे सत्वाः समीपस्था भवन्ति वनचारिणः॥ 12-116-6(69297)
सिंहा व्याघ्राः सशरभा मत्ताश्चैव महागजाः।
द्वीपिनः खङ्गभल्लूका ये चान्ये भीमदर्शनाः॥ 12-116-7(69298)
ते सुखप्रश्नदाः सर्वे भवन्ति क्षतजाशनाः।
तस्यर्षेः शिष्यवच्चैव चित्तज्ञाः प्रियकारिणः॥ 12-116-8(69299)
उक्त्वा च ते सुखप्रश्नं सर्वे यान्ति यथासुखम्।
ग्राम्यस्त्वेकः पशुस्तत्र नाजहात्स महामुनिम्॥ 12-116-9(69300)
भक्तोऽनुरक्तः सततमुपवासकृशोऽबलः।
फलमूलोत्तराहारः शान्तः शिष्टाकृतिर्यथा॥ 12-116-10(69301)
तस्यर्षेरुपविष्टस्य पादमूले महामतेः।
मनुष्यवद्गतो भावं स्नेहबद्धोऽभवद्भृशम्॥ 12-116-11(69302)
ततोऽभ्ययान्महारौद्रो द्वीपी क्षतजभोजनः।
श्वार्थमत्यर्थमुद्धुष्टः क्रूरः कालइवान्तकः॥ 12-116-12(69303)
लेलिह्यमानस्तृषितः पुच्छास्फोटनतत्परः।
व्यादितास्यः क्षुधाः भुग्नः प्रार्थयानस्तदामिषम्॥ 12-116-13(69304)
दृष्ट्वा तं क्रूरमायान्तं जीवितार्थी नराधिप।
प्रोवाच श्वा मुनिं तत्र तच्छृणुष्व विशांपते॥ 12-116-14(69305)
श्वशत्रुर्भगवन्नेष द्वीपी मां हन्तुमिच्छति।
त्वत्प्रसादाद्भयं न स्यादस्मान्मम महामुने।
[तथा कुरु महाबाहो सर्वज्ञस्त्वं न संशयः॥ 12-116-15(69306)
स मुनिस्तस्य विज्ञाय भावज्ञो भयकारणम्।
रुतज्ञः सर्वसत्वानां तमैश्वर्यसमन्वितः॥] 12-116-16(69307)
मुनिरुवाच। 12-116-17x(5658)
न भयं द्वीपिनः कार्यं मृत्युतस्ते कथंचन।
एष श्वरूपरहितो द्वीपी भवसि पुत्रक॥ 12-116-17(69308)
ततः श्वा द्वीपितां नीतो जाम्बूनदनिभाकृति।
चित्राङ्गो विस्फुरद्दंष्ट्रो वने वसति निर्भयः॥ 12-116-18(69309)
तं दृष्ट्वा संमुखे द्वीपी आत्मनः सदृशं पशुम्।
अविरुद्धस्ततस्तस्य क्षणेन समपद्यत॥ 12-116-19(69310)
ततोऽभ्ययान्महारौद्रो व्यादितास्यः क्षुधान्विः।
द्वीपिनं लेलिहन्वक्रं व्याघ्रो रुधिरलालसः॥ 12-116-20(69311)
व्याघ्रं दृष्ट्वा क्षुधा भुग्नं दंष्ट्रिणं वनचारिणम्।
द्वीपि जीवितरक्षार्थमृषिं शरणमेयिवान्॥ 12-116-21(69312)
ततः संवासजं स्नेहमृषिणा कुर्वता तदा।
स द्वीपी व्याघ्रतां नीतो रिपुभ्यो बलवत्तरः॥ 12-116-22(69313)
ततोऽदृष्ट्वा स शार्दूलो नाभ्यघ्नत्तं विशांपते।
स तु श्चा व्याघ्रतां प्राप्य बलवान्पिशिताशनः॥ 12-116-23(69314)
न मूलफलभोगेषु स्पृहामप्यकरोत्तदा।
यथा मृगपतिर्नित्यं प्रकाङ्क्षति वनौकसः।
तथैव स महाराज व्याघ्रः समभवत्तदा॥ ॥ 12-116-24(69315)

इति श्रीमन्महाभारते शान्तिपर्वणि राजधर्मपर्वणि षोडशाधिकशततमोऽध्यायः॥ 116॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-116-2 अत्र उत्तमाधममध्यमस्थानेषु क्रमात् तएव योज्या नतु उच्चस्थाने नीचो नियोज्य इत्यस्मित्रर्थे॥ 12-116-3 अस्यैव वक्ष्यमाणस्य॥ 12-116-6 सत्वाः प्राणिनः॥ 12-116-8 सुखप्रश्नदाः सुखिनः स्थ इति प्रश्नस्योत्तरं सुखिनः स्मः इति तत्प्रदा इत्यर्थः॥ 12-116-11 भावं चित्तम्॥ 12-116-13 सुधामत्तः इति ड.थ. पाठः॥ 12-116-17 द्वीपिनो द्वीपिरूपान्मृत्युतः॥ 12-116-21 क्षुधाभुग्नं पीडितम्॥


Mahabharat- Hindi (Devanagari) 100000 shlokas

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.